این موضوع نه تنها موجب اتلاف وقت شهروندان می‌شود، بلکه سهم قابل توجهی در افزایش ترافیک، مصرف سوخت، آلودگی هوا و فرسودگی زیرساخت‌های شهری دارد. کارشناسان حمل‌ونقل شهری معتقدند بخش مهمی از ترافیک مراکز شهری در جهان ناشی از خودروهایی است که به‌دنبال جای پارک می‌گردند. به‌همین دلیل بسیاری از کلان‌شهرهای دنیا طی دو دهه گذشته سرمایه‌گذاری گسترده‌ای روی توسعه پارکینگ‌های هوشمند، سامانه‌های مدیریت پارکینگ و فناوری‌های نوین پارک خودرو انجام داده‌اند. اکنون این پرسش مطرح است که موفق‌ترین شهرهای جهان برای حل بحران پارکینگ از چه راهکارهایی استفاده کرده‌اند و تهران برای عبور از وضعیت فعلی به چه اقداماتی نیاز دارد؟

پارکینگ دیگر فقط یک فضای توقف نیست

در بسیاری از شهرهای پیشرفته جهان نگاه سنتی به پارکینگ تغییر کرده است. در گذشته پارکینگ صرفا فضایی برای توقف خودرو محسوب می‌شد، اما امروز به بخشی از شبکه مدیریت هوشمند ترافیک شهری تبدیل شده است. در شهرهای بزرگ جهان، پارکینگ‌ها به سامانه‌های دیجیتال متصل هستند و رانندگان پیش از رسیدن به مقصد می‌توانند از طریق تلفن‌همراه از وضعیت ظرفیت پارکینگ‌ها مطلع شوند. در برخی شهرها حتی امکان رزرو جای پارک وجود دارد و راننده پیش از حرکت می‌داند خودرو را در کجا متوقف خواهد کرد. این تحول موجب شده است زمان جست‌وجوی پارکینگ به‌میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند و بخش مهمی از ترافیک غیرضروری حذف شود.

ژاپن؛ سرزمین پارکینگ‌های مکانیزه

ژاپن یکی از موفق‌ترین کشورها در زمینه مدیریت فضای پارک خودرو محسوب می‌شود. محدودیت زمین در شهرهای بزرگی مانند توکیو باعث شده است این کشور به‌سمت توسعه پارکینگ‌های تمام‌مکانیزه حرکت کند.

در این نوع پارکینگ‌ها راننده خودرو را در یک محفظه ورودی قرار می‌دهد و سامانه‌های رباتیک خودرو را به‌صورت خودکار به طبقات مختلف منتقل می‌کنند. در زمان خروج نیز خودرو بدون نیاز به جابه‌جایی توسط راننده به محل تحویل بازگردانده می‌شود. مزیت اصلی این فناوری آن است که ظرفیت پارک خودرو در یک زمین محدود چند برابر افزایش می‌یابد. در برخی نمونه‌ها، تعداد خودروهای قابل پارک تا سه برابر پارکینگ‌های معمولی است. تهران نیز با توجه به کمبود زمین در مناطق مرکزی می‌تواند از این تجربه بهره بگیرد. بسیاری از زمین‌های کوچک شهری که امکان احداث پارکینگ‌های سنتی را ندارند، قابلیت تبدیل شدن به پارکینگ‌های مکانیزه را خواهند داشت.

کره‌جنوبی؛ ترکیب فناوری و مدیریت شهری

سئول یکی از شهرهایی است که توانسته با استفاده از فناوری‌های هوشمند بخش مهمی از مشکل پارکینگ را کنترل کند. در این شهر حسگرهای نصب‌شده در پارکینگ‌های عمومی اطلاعات لحظه‌ای ظرفیت را به سامانه مرکزی منتقل می‌کنند. رانندگان از طریق اپلیکیشن‌های موبایلی نزدیک‌ترین فضای خالی را مشاهده کرده و مستقیما به سمت آن هدایت می‌شوند. نتیجه این سیاست کاهش قابل توجه ترافیک ناشی از جست‌وجوی پارکینگ بوده است. علاوه‌بر این، شهرداری سئول با استفاده از داده‌های جمع‌آوری‌شده، الگوهای تقاضای پارکینگ را تحلیل می‌کند و براساس آن تصمیمات توسعه‌ای می‌گیرد.

سنگاپور؛ قیمت‌گذاری هوشمند برای مدیریت تقاضا

یکی از موفق‌ترین الگوهای مدیریت پارکینگ در جهان به سنگاپور تعلق دارد. این کشور به‌جای تمرکز صرف بر ساخت پارکینگ، از سیاست مدیریت تقاضا استفاده کرده است. در بسیاری از مناطق پرتردد، هزینه پارک خودرو متناسب با میزان تقاضا تغییر می‌کند. هرچه تقاضا بیشتر باشد، هزینه پارک نیز افزایش پیدا می‌کند. این سیاست سبب شده است رانندگان تنها در صورت نیاز واقعی از خودرو شخصی استفاده کنند و بخشی از سفرهای شهری به‌سمت حمل‌ونقل عمومی هدایت شود. کارشناسان معتقدند تهران نیز می‌تواند در مناطق پرترافیک از مدل قیمت‌گذاری شناور استفاده کند تا از اشغال طولانی‌مدت فضاهای پارک جلوگیری شود.

اروپا و توسعه پارکینگ‌های حاشیه‌ای

بسیاری از شهرهای اروپایی راهکار متفاوتی را انتخاب کرده‌اند. در شهرهایی مانند آمستردام، وین و کپنهاگ، پارکینگ‌های بزرگ در حاشیه شهر ساخته شده و شهروندان پس از پارک خودرو از مترو، تراموا یا اتوبوس برای رسیدن به مرکز شهر استفاده می‌کنند. این مدل که با عنوان «پارک و سفر» شناخته می‌شود، موجب کاهش ورود خودروها به‌مراکز پرتراکم شهری شده است. درواقع هدف این شهرها ساخت پارکینگ بیشتر در مرکز شهر نیست، بلکه کاهش تعداد خودروهای ورودی به این مناطق است.

پارکینگ‌های عمودی؛ راهکاری برای شهرهای متراکم

یکی از فناوری‌هایی که در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته، پارکینگ‌های عمودی است. این پارکینگ‌ها شباهت زیادی به آسانسور خودرو دارند و می‌توانند در فضای بسیار محدود تعداد زیادی خودرو را در خود جای دهند. در چین، ژاپن و برخی کشورهای اروپایی استفاده از این فناوری رو به‌افزایش است. هزینه ساخت این پارکینگ‌ها نسبت به خرید زمین در مناطق مرکزی شهر بسیار کمتر است و ظرفیت قابل توجهی ایجاد می‌کند.

برای تهران که با کمبود زمین در مناطق تجاری و اداری مواجه است، این فناوری می‌تواند گزینه‌ای عملیاتی باشد.

مشکل تهران فقط کمبود پارکینگ نیست

بسیاری از کارشناسان معتقدند بحران پارکینگ در تهران صرفا ناشی از کمبود فضای توقف خودرو نیست. درواقع مجموعه‌ای از عوامل در شکل‌گیری وضعیت فعلی نقش دارند. رشد سریع تعداد خودروها، تمرکز فعالیت‌های اداری و تجاری در برخی مناطق، ضعف حمل‌ونقل عمومی در بعضی نقاط شهر، قیمت پایین پارک حاشیه‌ای و نبود سامانه‌های هوشمند مدیریت پارکینگ از جمله مهم‌ترین عوامل این وضعیت محسوب می‌شوند. برخی مطالعات شهری نشان می‌دهد تعداد قابل توجهی از خودروهای در حال حرکت در مناطق مرکزی تهران درواقع مقصد مشخصی ندارند و صرفا به دنبال جای پارک هستند. این مساله علاوه‌بر افزایش ترافیک، مصرف سوخت و انتشار آلاینده‌ها را نیز افزایش می‌دهد.

تهران به سامانه یکپارچه پارکینگ نیاز دارد

یکی از مهم‌ترین اقداماتی که می‌تواند در کوتاه‌مدت اثرگذار باشد، ایجاد سامانه یکپارچه مدیریت پارکینگ است. درحال حاضر بسیاری از پارکینگ‌های عمومی تهران به‌صورت مستقل فعالیت می‌کنند و اطلاعات ظرفیت آن‌ها در اختیار شهروندان قرار نمی‌گیرد. ایجاد یک اپلیکیشن واحد که ظرفیت لحظه‌ای پارکینگ‌ها را نمایش دهد، می‌تواند بخش مهمی از زمان جست‌وجوی رانندگان را کاهش دهد. همچنین اتصال پارکینگ‌های عمومی، پارکینگ مراکز خرید، مجتمع‌های تجاری و پارکینگ‌های طبقاتی به این سامانه می‌تواند تصویر دقیقی از ظرفیت موجود شهر ارائه کند.

توسعه پارکینگ‌های مکانیزه در بافت مرکزی

مناطق مرکزی تهران مانند محدوده بازار، خیابان جمهوری، میدان هفت‌تیر، خیابان مطهری، میدان ولیعصر و خیابان کریمخان بیشترین کمبود پارکینگ را تجربه می‌کنند. در بسیاری از این مناطق امکان ساخت پارکینگ‌های بزرگ سنتی وجود ندارد. بنابراین توسعه پارکینگ‌های مکانیزه و عمودی می‌تواند راهکار موثری باشد. این فناوری علاوه‌بر افزایش ظرفیت، موجب کاهش زمان ورود و خروج خودروها نیز می‌شود.

پیوند پارکینگ و حمل‌ونقل عمومی

یکی دیگر از اقداماتی که باید در تهران مورد توجه قرار گیرد، توسعه پارکینگ‌های بزرگ در مجاورت ایستگاه‌های مترو است. در بسیاری از شهرهای موفق جهان، شهروندان خودروهای خود را در حاشیه شهر پارک کرده و ادامه مسیر را با حمل‌ونقل عمومی طی می‌کنند. اگر چنین الگویی در تهران توسعه یابد، بخشی از بار ترافیکی مناطق مرکزی کاهش خواهد یافت.

آینده پارکینگ در تهران

کارشناسان معتقدند حل بحران پارکینگ در تهران تنها با ساخت چند پارکینگ جدید امکان‌پذیر نیست. آن‌چه پایتخت به آن نیاز دارد، یک نگاه جامع و هوشمند به‌مدیریت توقف خودروهاست. تجربه شهرهای موفق جهان نشان می‌دهد ترکیبی از فناوری، مدیریت هوشمند، قیمت‌گذاری صحیح، توسعه پارکینگ‌های مکانیزه و تقویت حمل‌ونقل عمومی می‌تواند به‌کاهش چشمگیر مشکلات پارکینگ منجر شود. تهران نیز اگر بخواهد از وضعیت فعلی فاصله بگیرد، باید از نگاه سنتی به پارکینگ عبور کند و به‌سمت مدیریت هوشمند فضای توقف خودرو حرکت کند. در غیر این صورت، با افزایش سالانه تعداد خودروها، یافتن جای پارک در پایتخت به چالشی بزرگ‌تر از امروز تبدیل خواهد شد؛ چالشی که نه تنها وقت شهروندان را هدر می‌دهد، بلکه هزینه‌های سنگینی را نیز به اقتصاد و محیط‌زیست شهر تحمیل می‌کند.